काठमाडौं — समस्याग्रस्त अवस्थामा पुगेको कर्णाली डेभलपमेन्ट बैंकलाई पुनः सञ्चालनमा ल्याउने उद्देश्यसहित नेपाल राष्ट्र बैंकले असामान्य तर रणनीतिक कदम अघि बढाएको छ। बैंकमा रहेको निक्षेप फिर्ता गर्न कठिन अवस्था देखिएपछि अब निक्षेपकर्तालाई नै सेयरधनी बनाउने योजना कार्यान्वयनको चरणमा पुगेको हो।

केन्द्रीय बैंकको नियन्त्रणमा रहेको यस बैंकको वित्तीय अवस्था कमजोर बन्दै जाँदा सम्पत्तिभन्दा दायित्व करिब २५ प्रतिशत बढी पुगेको छ। हाल बैंकमा करिब ४ अर्ब ३० करोड रुपैयाँ निक्षेप रहेको छ भने सम्पत्ति करिब ३ अर्ब ६५ करोड रुपैयाँ मात्र रहेको तथ्यांकले देखाउँछ। यस्तो असन्तुलनका कारण सम्पत्ति बिक्री गरेर मात्रै सबै निक्षेपकर्तालाई पैसा फिर्ता गर्न सम्भव नदेखिएको अधिकारीहरू बताउँछन्।

व्यवस्थापन समितिका संयोजक टीकाराम खतिवडाका अनुसार बैंक विघटन गरेर दायित्व व्यवस्थापन गर्ने विकल्प प्रभावकारी नहुने देखिएपछि पुनः सञ्चालनमार्फत समाधान खोजिएको हो। उनका अनुसार, ‘हालको अवस्थामै बैंकका सम्पत्ति बिक्री गर्दा करिब २५ प्रतिशत निक्षेपकर्ताले आफ्नो बचत फिर्ता पाउने सम्भावना छैन।’

यही जोखिमलाई मध्यनजर गर्दै निक्षेपकर्ताको रकमलाई सेयरमा रूपान्तरण गर्ने प्रस्ताव अघि सारिएको हो। यस योजनाअनुसार निक्षेपकर्ताले आफ्नो जम्मा रकम बराबर वा चाहना अनुसारको रकम सेयरमा बदल्न सक्नेछन्। प्रारम्भिक रूपमा गरिएको सर्वेक्षणमा धेरै निक्षेपकर्ताले यस प्रस्तावमा सकारात्मक प्रतिक्रिया दिएको पनि जनाइएको छ।

सेयरमा रूपान्तरण गर्दा प्रति सेयर मूल्य १०० रुपैयाँ कायम गरिनेछ। तर, यसरी उठेको पूँजी मात्रले केन्द्रीय बैंकले तोकेको न्यूनतम पूँजी आवश्यकता पूरा नहुने देखिएमा स्वदेशी तथा विदेशी लगानीकर्ताबाट थप पूँजी भित्र्याउने विकल्प पनि खुला राखिएको छ।

अर्कोतर्फ, बैंकमा विगतमा भएका अनियमितता र अपचलनका कारण संस्थापक तथा केही सेयरधनीको सेयर मूल्य घटाइएको छ। उनीहरूको सेयर मूल्य प्रतिकित्ता १ रुपैयाँमा झारिएको छ, जसले गर्दा पुरानो पूँजी संरचनामा ठूलो कटौती गरिएको छ। हालको करिब ५० करोड रुपैयाँ पूँजीमध्ये २३ करोड रुपैयाँ घटाइसकेपछि अब करिब २७–२८ करोड रुपैयाँ मात्र बाँकी रहेको बताइएको छ।

तर बैंकलाई पूर्ण रूपमा सञ्चालनमा ल्याउन भने ४ अर्ब रुपैयाँभन्दा बढी पूँजी आवश्यक पर्ने अनुमान गरिएको छ। त्यसका लागि निक्षेपकर्ताबाट सेयरमार्फत पूँजी संकलन गर्नुका साथै नयाँ लगानीकर्ता भित्र्याउने रणनीति बनाइएको हो।

हाल बैंकको सेयर संरचना संस्थापक पक्षको ५१ प्रतिशत र सर्वसाधारणको ४९ प्रतिशत रहेको छ। तर पुनः संरचना पश्चात् यसलाई ६० प्रतिशत संस्थापक र ४० प्रतिशत सर्वसाधारणको बनाउने योजना छ।

यो प्रक्रिया कार्यान्वयन गर्न नेपाल धितोपत्र बोर्डको स्वीकृति आवश्यक पर्ने भएकाले केन्द्रीय बैंक र बोर्डबीच छलफल जारी छ। किनभने निक्षेपलाई सेयरमा रूपान्तरण गर्ने अभ्यास नेपालमा हालसम्म स्पष्ट रूपमा कानुनमा व्यवस्था गरिएको छैन। त्यसैले आवश्यक नियमावली तथा निर्देशिकामा संशोधन गर्नुपर्ने अवस्था आउन सक्ने सम्बन्धित अधिकारीहरूले बताएका छन्।

समग्रमा, कर्णाली डेभलपमेन्ट बैंकको संकट समाधानका लागि अघि सारिएको यो योजना नेपालकै बैंकिङ क्षेत्रमा नयाँ प्रयोगका रूपमा हेरिएको छ। यसले सफल कार्यान्वयन पाएमा एकातर्फ समस्याग्रस्त वित्तीय संस्था पुनर्जीवित हुने र अर्कोतर्फ निक्षेपकर्ताको बचत दीर्घकालीन रूपमा सुरक्षित हुने अपेक्षा गरिएको छ।