भक्तपुर – नगरकोट नेपालकै प्रमुख पर्यटकीय गन्तव्यहरूमध्ये एक हो, जुन काठमाडौं उपत्यकाको पूर्व भागमा, करिब २,१७३ मिटरको उचाइमा अवस्थित छ।

नगरकोट प्राकृतिक सुन्दरता, हिमशृंखलाको मनोरम दृश्य, शान्त वातावरण, सुर्योदय–सूर्यास्तको अनुपम सौन्दर्य, र सांस्कृतिक विविधताको संगमका रूपमा परिचित छ। यहाँबाट लाङटाङ, गणेश, हिमालको दृश्यावलोकन गर्न सकिन्छ । यहाँसम्म कि मौसम अनुकूल भएमा माउन्ट एभरेस्ट समेत देख्न सकिन्छ ।

नगरकोटको विशिष्टता यसका प्राकृतिक विशेषतामात्र होइन, भूगोल र प्रशासनिक संरचनामा पनि देखिन्छ। नगरकोट तीन जिल्लाको संगमस्थल हो—भक्तपुर, काठमाडौं, र काभ्रेपलाञ्चोक। विशेषगरी यस क्षेत्रको भू–भाग भक्तपुरको चाँगुनारायण नगरपालिका, काभ्रेको मण्डनदेउपुर नगरपालिका, र काठमाडौंको शङ्खरापुर नगरपालिकामा फैलिएको छ।

साथै, काभ्रेको बनेपा नगरपालिकासँग पनि भौगोलिक र पर्यटकीय यस्तो बहु-जिल्ला र बहु-नगरपालिका समेटिएको भूगोलले नगरकोटलाई प्रशासनिक रूपमा चुनौतीपूर्ण क्षेत्र बनाएको छ। योजना निर्माण, पूर्वाधार विकास, सुरक्षाको प्रबन्ध, पर्यटकीय प्रवर्द्धन जस्ता कार्यहरूमा तीनवटै स्थानीय तहबीचको समन्वयको अभावले प्रभाव पारिरहेको छ।

यद्यपि सरकारी प्रयासहरूको सन्दर्भमा केही चुनौतीहरू रहे पनि, नगरकोटको पर्यटन प्रवर्द्धनमा निजी क्षेत्रको योगदान उल्लेखनीय छ। होटल व्यवसाय, होमस्टे, ट्राभल एजेन्सी, साहसिक पर्यटन सेवा प्रदायकहरू, र स्थानीय पर्यटन संघहरूको सक्रियताले नगरकोटलाई राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा चिनाउने प्रयासहरू जारी राखेका छन्। व्यवसायीहरूकै अगुवाइमा नगरकोटमा आन्तरिक पर्यटनले निकै गति लिएको छ, विशेष गरी कोभिडपछिको पुनरुत्थानमा स्थानीय पहलकदमी उल्लेखनीय रह्यो।

अब आवश्यक छ—सार्वजनिक र निजी क्षेत्रको सहकार्य, तीनवटा स्थानीय तहको नीति समन्वय, र नगरकोटको दीर्घकालीन दिगो पर्यटन मोडल निर्माण। यिनै विषयमा केन्द्रित रहेर नगरकोटका पर्यटन व्यवसायी नवीन गुरुङसँग गरिएको अन्तर्वार्ता यहाँ प्रस्तुत गरिएको छ।

नगरकोटको बारेमा थोरै बताइदिनुस् , यसको भौगोलिक अवस्था कस्तो छ र अनि यो स्थान कसरी पर्यटकीय क्षेत्र बन्न पुग्यो ?

नगरकोट नेपालको एक प्रमुख पर्यटकीय गन्तव्य हो, यहाँ कोमौसम प्रायः चिसो, शीतल र स्वच्छ रहन्छ, जसले वर्षभरि पर्यटकहरूलाई आकर्षित गर्छ।

भौगोलिक दृष्टिले नगरकोट हिमालय पर्वतमालाको दक्षिणी भागमा अवस्थित पहाडी भूभाग हो। यहाँ हरियालीले भरिएको घना वनजंगल, पाखा–पखेरा, घाँसे मैदान र खुल्ला प्राकृतिक वातावरण पाइन्छ। यिनै विशेषताहरूले नगरकोटलाई एक रमणीय र दृश्यावलोकनयोग्य स्थान बनाएका छन्। नगरकोटको भू–स्थिति यति विशिष्ट छ कि यहाँबाट माउन्ट एभरेस्ट, लाङटाङ, गणेश हिमाल, लगायतका हिमशृंखलाहरू एकै ठाउँबाट दृश्यावलोकन गर्न सकिन्छ। यहाँबाट देखिने सूर्योदय र सूर्यास्तका दृश्य अत्यन्तै मनमोहक हुने भएकाले पनि नगरकोट ‘सूर्योदयको गाउँ’का रूपमा चिनिन्छ।

नगरकोट पर्यटन क्षेत्र बन्नुको पछाडि प्राकृतिक सौन्दर्यता मात्र होइन, त्यसको पहुँच र सांस्कृतिक पक्ष पनि उत्तिकै कारण हुन्। काठमाडौं नजिकै भएर पनि नगरकोट शहरी भीड र धुवाँधुलोबाट टाढा, शान्त र स्वच्छ भएकोले शान्ति खोज्ने पर्यटकहरूका लागि उपयुक्त गन्तव्य बन्न पुगेको हो। यहाँको गुरुङ, तामाङ, शेर्पा लगायत जातिको स्थानीय संस्कृतिले पनि पर्यटकलाई सांस्कृतिक अनुभव दिन्छ। त्यसैगरी, यहाँको ट्रेकिङ मार्ग, साइकलिङ ट्रेल, होमस्टे, साहसिक खेलहरू लगायतले विविध किसिमका पर्यटकलाई आकर्षित गर्दै आएको छ। यिनै कारणहरूले गर्दा नगरकोट आज एउटा बहुपक्षीय पर्यटकीय क्षेत्रका रूपमा विकसित हुँदै गएको छ, जहाँ प्रकृति, संस्कृति, रोमाञ्च र शान्तिको सम्मिश्रण पाइन्छ।

हाल नगरकोटको पर्यटकीय अवस्था कस्तो छ ? के यो विगतका वर्षहरूभन्दा फरक देखिन्छ ?

हाल नगरकोटको पर्यटकीय अवस्था धेरै उत्साहजनक छ। विगतका वर्षहरूमा खासगरी कोरोना महामारीका कारण पर्यटन क्षेत्र निकै प्रभावित भएको थियो, पर्यटकहरूको संख्या न्यूनतम पुग्यो र व्यवसायीहरू कठिनाइमा परेका थिए। तर अहिले हालसालैको समयदेखि आन्तरिक पर्यटकहरूको पुनः आगमन शुरू भइसकेको छ भने केही विदेशी पर्यटकहरू पनि फेरि यहाँ आउने क्रम बढ्दै गएको छ।

यसले नगरकोटमा पर्यटन व्यवसाय पुनर्जीवित भएको देखिन्छ। स्थानीय सरकारले पर्यटन प्रवर्द्धनका लागि विभिन्न कार्यक्रमहरू सञ्चालन गरिरहेको छ, जसले गर्दा यहाँको आकर्षण झनै बढेको छ। विगतका वर्षहरूसँग तुलना गर्दा अहिले यहाँ धेरै पर्यटक आउन थालेका छन् र यसले स्थानीय आर्थिक अवस्थामा सकारात्मक प्रभाव पारिरहेको छ।

‘नगरकोट भ्रमण वर्ष–२०८२’ जस्ता कार्यक्रमहरूले पर्यटकीय क्षेत्रमा कस्तो प्रभाव पारेका छन् ?

‘नगरकोट भ्रमण वर्ष–२०८२’ जस्तो कार्यक्रमहरूले नगरकोटलाई एक महत्वपूर्ण पर्यटकीय गन्तव्यको रूपमा राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा चिनाउन ठूलो भूमिका खेलेका छन्। यस्तो कार्यक्रमले पर्यटकहरूलाई नगरकोटतर्फ आकर्षित गरेको मात्र होइन, स्थानीय व्यवसायीहरूलाई पनि उत्पादन र सेवा सुधार गर्ने अवसर प्रदान गरेको छ। कार्यक्रमका क्रममा विविध सांस्कृतिक, पर्यावरणीय र साहसिक गतिविधिहरू आयोजना भएका छन् जसले पर्यटकहरूको अनुभवलाई समृद्ध बनाएको छ। साथै यसले समुदायमा पर्यटनप्रति चेतना बढाएको छ र पर्यटन क्षेत्रमा लगानी थप्ने वातावरण सिर्जना गरेको छ। यस किसिमका महोत्सव र अभियानहरूले दीर्घकालीन पर्यटन विकासका लागि आधार तयार गरेको छ।

कोरोना महामारीपछि नगरकोटमा पर्यटकहरूको संख्या कति बढेको छ ? के मुख्य पर्यटकहरू स्थानीय हुन् या विदेशी ?

कोरोना महामारीपछि तत्काल पर्यटक संख्या निकै घटेको थियो र धेरै व्यवसायीहरू संकटमा परे। तर पछिल्लो समयमा नेपालमा कोरोना नियन्त्रणका लागि भएका प्रयास र खुला नीतिहरूले गर्दा आन्तरिक पर्यटकहरूको संख्यामा उल्लेखनीय वृद्धि देखिएको छ। हाल, अधिकांश पर्यटकहरू नेपालका विभिन्न भागबाट आएका आन्तरिक पर्यटकहरू हुन् जो प्राकृतिक सौन्दर्य र शान्त वातावरणको अनुभव लिन नगरकोट आउने गरेका छन्। साथै, विदेशी पर्यटकहरूको संख्या पनि क्रमशः बढ्दै गएको छ, विशेष गरी साहसिक र सांस्कृतिक पर्यटनमा रुचि राख्नेहरू।

यसले नगरकोटको पर्यटन क्षेत्रमा पुनः उत्साह ल्याएको छ र व्यवसायीहरूलाई केही राहत दिएको छ। नगरकोटमा पर्यटकहरूलाई आकर्षित गर्न हाल के(के नयाँ योजना वा गतिविधिहरू सञ्चालनमा छन् ?
नगरकोटमा अहिले धेरै नयाँ योजनाहरू कार्यान्वयनमा छन् जसले पर्यटकहरूलाई आकर्षित गर्न मद्दत गरिरहेका छन्। सबैभन्दा पहिलो प्राथमिकता होमस्टे प्रवर्द्धनमा दिइएको छ, जसले पर्यटकहरूलाई स्थानीय जीवनशैलीसँग नजिकबाट अनुभव गर्ने मौका दिन्छ।

साथै, यहाँ सांस्कृतिक कार्यक्रमहरू, पर्व र मेलाहरू नियमित रूपमा आयोजना गरिन्छन् जसले पर्यटकको रुचि बढाउँछ। एड्भेन्चर पर्यटन जस्तै ट्रेकिङ, माउन्टेन बाइकिङ, र नेचर वाकहरू पनि विस्तार हुँदैछन्। डिजिटल मार्केटिङ मार्फत नगरकोटको प्रचार प्रसारलाई नयाँ स्वरूप दिइरहेको छ जसले युवापुस्ताको ध्यान आकर्षित गरेको छ। यी गतिविधिहरूले नगरकोटलाई समृद्ध र समग्र पर्यटन गन्तव्य बनाउन सहयोग पुर्‍याइरहेका छन् ।

नगरकोट नाल्दुम पर्यटन विकास समितिको भूमिकाबारे केही बताउन सक्नुहुन्छ ? यसले कसरी पर्यटन प्रवर्द्धनमा योगदान दिइरहेको छ?

नगरकोट नाल्दुम पर्यटन विकास समिति स्थानीय स्तरमा पर्यटन व्यवस्थापन र विकासको प्रमुख संस्था हो। यो समितिले पर्यटन व्यवसायीहरू, स्थानीय समुदाय र सरकारबीच समन्वयको भूमिका खेल्छ। हामीले पर्यटकहरूको सुविधा सुधार गर्ने, सफा(स्वच्छ वातावरण कायम गर्ने, र सांस्कृतिक तथा प्राकृतिक स्रोतहरूको संरक्षणमा विशेष ध्यान दिने काम गर्दै आएका छौं। समितिले विभिन्न पर्यटन महोत्सव, तालिम कार्यक्रम, र जागरुकता अभियानहरू सञ्चालन गरेर पर्यटनलाई दिगो र समावेशी बनाउने प्रयास गरिरहेको छ।यसले स्थानीय जनतालाई पर्यटनबाट लाभान्वित गर्ने र पर्यटनको दिगोपन सुनिश्चित गर्ने दिशामा महत्वपूर्ण योगदान पुर्‍याइरहेको छ।

हालका दिनहरूमा नगरकोटका पर्यटकीय व्यवसायीहरूको अवस्था कस्तो छ ? उनीहरूले के कस्ता चुनौतीहरू भोगिरहेका छन्?

पर्यटकीय व्यवसायीहरूको अवस्था विगतको जस्तो कठिन छैन, तर अझै धेरै चुनौतीहरू छन्। सबैभन्दा ठुलो चुनौती भनेको पूर्वाधारको कमी हो—सडक, यातायात र सञ्चार सेवा अझै पूर्ण रूपमा सुधार भएका छैनन्। त्यस्तै, व्यवसायीहरूलाई आधुनिक तालिम र बजारबारे ज्ञानको कमी छ जसले व्यवसाय विस्तारमा अवरोध पुर्‍याउँछ। वित्तीय स्रोतहरू प्राप्त गर्न कठिनाइहरू पनि छन्, विशेष गरी साना व्यवसायीहरूको लागि। यद्यपि, उनीहरूमा पुनर्जीवन र नयाँ अवसरहरूको खोजी गर्ने उत्साह छ। समुदायमा सहकार्य बढेको छ र सरकारले पनि विभिन्न कार्यक्रममार्फत सहयोग गर्दैछ।

पर्यटन प्रवर्द्धनमा स्थानीय समुदायको सहभागिता कस्तो छरु उनीहरूलाई कसरी सहभागी गराइन्छ ?

स्थानीय समुदायलाई पर्यटनमा सक्रिय रूपमा सहभागी गराउने कार्यलाई हामी प्राथमिकतामा राखेका छौं। स्थानीयवासीहरूले होमस्टे सञ्चालन, सांस्कृतिक कार्यक्रम आयोजना, र स्थानीय उत्पादन बिक्रीमा संलग्न भएर पर्यटनलाई थप अर्थपूर्ण बनाइरहेका छन्। हामीले समुदायलाई तालिम दिई पर्यटन व्यवसायमा दक्ष बनाउन मद्दत गरिरहेका छौं। साथै, पर्यावरण संरक्षण र पर्यटन नियमावलीको पालना गर्ने विषयमा समेत जनचेतना बढाउने कार्यक्रमहरू संचालन गर्छौं। स्थानीय समुदायलाई पर्यटनका लाभमा सहभागी गराउनु पर्यटनको दिगोपनका लागि अनिवार्य छ र यसले सामाजिक समृद्धिमा पनि योगदान पुर्‍याउँछ।

नगरकोटमा पूर्वाधार विकास कस्तो छरु के यहाँ अझ सुधार आवश्यक छ?

पूर्वाधार विकासमा केही प्रगति भएको छ, तर अझै धेरै काम बाँकी छ। मुख्य सडकहरूको मर्मत सम्भार र नयाँ सडक विस्तार आवश्यक छ ताकि पर्यटकहरूको सहज आवागमन सुनिश्चित होस्। यातायात सेवा अझ सुधार गर्नुपर्ने देखिन्छ, विशेष गरी सार्वजनिक सवारी सुविधा। बिजुली र इन्टरनेट जस्ता आधारभूत सुविधामा पनि सुधार गर्नुपर्छ ताकि पर्यटक र व्यवसायी दुबैलाई सुविधा मिलोस्। सफाइ, फोहोर व्यवस्थापन, र पानी आपूर्तिमा पनि ध्यान दिनुपर्छ। यी सबै पूर्वाधार सुधारले नगरकोटलाई थप आकर्षक र पर्यटकमैत्री बनाउनेछ।

नगरकोटलाई आगामी दिनहरूमा अझ लोकप्रिय पर्यटकीय गन्तव्य बनाउन के गर्नुपर्नेछ ?

नगरकोटलाई अझ लोकप्रिय बनाउनका लागि सबैभन्दा पहिले दिगो र समग्र पर्यटन विकासमा जोड दिनुपर्छ। प्रविधिको प्रयोग गरी डिजिटल मार्केटिङलाई बढावा दिनु, नयाँ पर्यटक आकर्षक कार्यक्रमहरू विकास गर्नु, र विभिन्न साहसिक खेलकुदमा लगानी गर्नु आवश्यक छ। स्थानीय समुदाय, निजी क्षेत्र र सरकारबीच सहकार्य गरेर पर्यटकीय पूर्वाधार, सेवा गुणस्तर, र वातावरण संरक्षणमा ध्यान दिनुपर्छ। साथै, पर्यटकहरूको अनुभव सुधार्न आधुनिक सेवा प्रविधि र तालिममा जोड दिनुपर्छ। यसका साथै, सुरक्षित र स्वस्थ वातावरण कायम राखेर नगरकोटलाई दीर्घकालीन पर्यटकीय गन्तव्य बनाउनु पर्ने हुन्छ।

तपाईंको दृष्टिकोणमा, नगरकोटको पर्यटकीय विकासलाई दिगो र वातावरणमैत्री बनाउन के कदमहरू चालिनुपर्छ?

पर्यटन विकासलाई दिगो र वातावरणमैत्री बनाउन अत्यावश्यक छ कि हामी प्राकृतिक स्रोतहरूको संरक्षणमा सबैभन्दा पहिला ध्यान दिनेछौं। प्लास्टिकको प्रयोग कम गर्ने र त्यसलाई पूर्ण रूपमा प्रतिबन्ध लगाउने नीति अपनाउनुपर्छ। जल स्रोत संरक्षण, जंगल र जीवजन्तुहरूको सुरक्षा, र सफा वातावरण कायम राख्न पर्यटक तथा स्थानीय समुदाय दुवैलाई जागरुक बनाउनु पर्छ। पर्यटन विकास गर्दा स्थानीय संस्कृतिको सम्मान र संरक्षण पनि हुनुपर्छ ताकि पर्यटनले मात्र आर्थिक लाभ नदिन तर सांस्कृतिक पहिचान पनि संरक्षण होस्। यसका लागि स्थानीय सरकार, समुदाय र व्यवसायीहरूले मिलेर काम गर्नुपर्छ र पर्यावरण मैत्री नीति तथा अभ्यासलाई प्राथमिकता दिनुपर्छ।

अन्त्यमा केही भन्न चाहनुहुन्छ ?

“सबैभन्दा पहिले, म नगरकोटलाई माया गर्ने हरेक व्यक्ति—स्थानिय, पर्यटक, पत्रकार, र सरोकारवाला निकायहरूलाई धन्यवाद दिन चाहन्छु। नगरकोटको पर्यटनलाई अझ व्यवस्थित, समावेशी र दिगो बनाउन हामी सबैको सहकार्य अपरिहार्य छ। यहाँ अपार सम्भावना छ, तर त्यसलाई सार्थक बनाउन दृढ इच्छा शक्ति, नीति समन्वय र जिम्मेवार पर्यटन अभ्यास आवश्यक छ।

म विशेष अनुरोध गर्न चाहन्छु कि स्थानिय, प्रदेश र संघीय सरकारबीच स्पष्ट दायित्व बाँडफाँड होस्। निजी क्षेत्रले गरेका लगानी र प्रयासलाई राज्यले साथ देओस्। अनि सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण कुरा, नगरकोटको प्रकृति, संस्कृति र समुदायलाई बचाइराख्दै हामी पर्यटन अघि बढाऔँ। नगरकोट केवल हेर्ने ठाउँ होइन, यहाँ बस्ने, महसुस गर्ने, सिक्ने र योगदान दिने ठाउँ हो भन्ने सन्देश लिएर म सबैलाई नगरकोटमा स्वागत गर्न चाहन्छु।