काठमाडौं–भक्तपुर : नेकपा (एमाले) को ११औँ महाधिवेशनलाई लिएर राजधानी र आसपास क्षेत्रमा चहलपहल उल्लेखनीय रूपमा बढेको छ। शनिबार उद्घाटन हुने एमाले महाधिवेशनको  कार्यालय च्यासलदेखि भक्तपुरसम्म कार्यकर्ताहरूको भिडभाड देखिन थालेको छ। जिल्ला जिल्लाबाट प्रतिनिधिहरू आइरहेका छन् भने विभिन्न संगठनका सक्रिय सदस्यहरू पनि महाधिवेशनको तयारीमा व्यस्त देखिएका छन्।

भक्तपुरमा हुने उद्घाटन समारोहलाई लिएर सुरक्षा, व्यवस्थापन र सहभागीहरूको तयारीमा चाप देखिन्छ। केही समय यता कार्यकर्ताहरूले बिहानदेखि नै राति अबेरसम्म  च्यासल कार्यालय वरिपरि जुट्न थालेका छन्। त्यस्तैगरी पार्टी अध्यक्ष केपी शर्मा ओलीको निवास गुण्डुतिर पनि कार्यकर्ताको भिडभाड नै देख्न सकिन्छ।  भित्रभित्रै पार्टीभित्रको उमंग, उत्साह र कतिपय ठाउँमा मतभेदका संकेत पनि देखिएका छन्। एमाले भित्रको यो चहलपहल केवल औपचारिक कार्यक्रमको तयारी मात्र नभएर नेतृत्व र संगठनको आगामी दिशा तय गर्ने निर्णायक महाधिवेशनको महत्त्वलाई प्रकट गर्दैछ।

अध्यक्ष केपी शर्मा ओली तेस्रो कार्यकालतर्फ अघि बढिरहेका छन्। पार्टीभित्र उनको समर्थक समूह अझै सबल देखिन्छ । विगत दुई कार्यकालमा ओलीले पार्टीभित्रको संगठनात्मक संरचना बलियो बनाएका छन् र निर्णय प्रक्रियामा आफ्नो प्रभाव कायम राख्न सफल भएका छन्। प्रदेश कमिटीदेखि जिल्ला कमिटी, विभागीय नेतृत्व र प्रतिनिधि चयन प्रक्रियामा उनको सञ्जाल निर्णायक भूमिका खेल्दै आएको छ। समर्थकहरूको दृष्टिमा, निरन्तर नेतृत्वले मात्रै पार्टीलाई चुनावी तयारीमा बलियो बनाउने, संगठन अनुशासित राख्ने र राष्ट्रिय राजनीतिमा प्रभावकारी भूमिका निर्वाह गर्ने तर्क प्रस्तुत गरिएको छ।

केन्द्रित संरचना र स्पष्ट नेतृत्व श्रृंखला हो। यसले पार्टीलाई भित्री विवादबाट टाढा राख्न र चुनावी रणनीतिमा केन्द्रित रहन मद्दत गरेको छ। विगतमा देखिएका पार्टी फुट र विवादका अनुभवले समर्थकहरूलाई ओली नेतृत्वमा निरन्तरतालाई आवश्यक जस्तो देखाएको छ।

तर एमाले भित्र अब एकल नेतृत्व मोडेल मात्र पर्याप्त छैन भन्ने चुनौती देखिन थालेको छ। वरिष्ठ उपाध्यक्ष इश्वर पोखरेल ले वैकल्पिक नेतृत्व मोडेलको आवश्यकता औँल्याउँदै अलग अवधारणापत्र प्रस्तुत गरेका छन्। पोखरेलको दृष्टिमा, पार्टीभित्र केवल व्यक्तिमुखी नेतृत्व नभई सहभागी, पारदर्शी र बहुध्रुवीय निर्णय प्रणाली आवश्यक छ। उनले पार्टीको संरचना, निर्णय प्रक्रिया र संगठनात्मक प्राथमिकतामा सुधारका प्रस्ताव अघि सारेका छन्।पोखरेलको प्यानलले विशेष गरी तीन मुख्य पक्षमा जोड दिएको देखिन्छ

संगठनात्मक निर्णय प्रक्रियामा पारदर्शिता: कमिटी र विभागीय निर्णयमा सहभागीहरूको मत र बहसलाई पर्याप्त महत्व दिने

खुला बहस र विचार अन्तरक्रिया: पार्टीभित्र रहेका असन्तुष्टि र भिन्न धाराका प्रतिनिधिहरूलाई बोल्ने ठाउँ सुनिश्चित गर्ने।

नयाँ पुस्ताको सहभागिता: युवा प्रतिनिधि र महिला नेतृत्वलाई निर्णयमा मात्र सिमित नगरी संगठनको नीतिगत र संरचनात्मक भूमिकामा समावेश गर्ने।

विश्लेषकहरूले टिप्पणी गरेका छन् कि एमाले भित्र लामो समयदेखि स्थायी रहेको व्यक्तिमुखी नेतृत्वको संस्कृति अहिले चुनौतीमा छ। युवा कार्यकर्ता, पछि लाग्नु , समूह र वैकल्पिक धारका प्रतिनिधिहरू आफ्ना विचार र आवाज महाधिवेशनको केन्द्रमा राख्ने प्रयास गरिरहेका छन्। यसले महाधिवेशनलाई केवल अध्यक्ष चयनको अवसर मात्र नभई  एमालेको संगठनात्मक र नेतृत्व संरचनाको पुनःमूल्याङ्कन गर्ने अवसर बनाएको छ।

महाधिवेशनमा विधान संशोधन प्रमुख बहसको विषय बनेको छ। पार्टी भित्र वर्तमान विधानले अध्यक्षीय अधिकार, केन्द्रीय कमिटी संरचना, विभागीय संयोजन र निर्णय प्रक्रियामा सहभागीता निर्धारण गर्दै आएको छ। तर यस महाधिवेशनमा विधानलाई व्यापक रूपमा पुनः मूल्याङ्कन गर्ने पहल सुरु भएको छ।

सबैभन्दा ठूलो बहसको केन्द्र अध्यक्षको अधिकार र शक्तिसीमा रहेको छ। वर्तमान विधानअनुसार अध्यक्षले संगठन र निर्णय प्रक्रियामा व्यापक अधिकार पाएका छन्। ओली पक्षको तर्क अनुसार, बलियो अध्यक्षीय अधिकारले पार्टीलाई स्थिर राख्छ, भित्री विवाद र असन्तुष्टिलाई नियन्त्रण गर्छ र चुनावी रणनीतिमा प्रभावकारी बनाउँछ। समर्थकहरूले देखाएका छन् कि संगठनात्मक शक्ति केन्द्रित हुँदा मात्रै पार्टीमा अनुशासन कायम रहन्छ र निर्णय छिटो लिन सकिन्छ।

तर पोखरेल पक्षले अध्यक्षीय अधिकारमा सन्तुलन आवश्यक रहेको बहस उठाएका छन्। उनीहरूको दृष्टिमा अध्यक्षको अधिकारको दायरा सीमित हुँदा मात्र पार्टीभित्र विविध विचार र वैकल्पिक धार समावेश गर्न सकिन्छ। यसले नेतृत्व निर्णय प्रक्रियामा पारदर्शिता र सहभागिता सुनिश्चित गर्नेछ।

अर्को महत्त्वपूर्ण पक्ष केन्द्रीय कमिटी र विभागीय संरचना पुनःरचना हो। वर्तमान विधानमा केन्द्रीय कमिटी सदस्य चयन र विभागीय जिम्मेवारी प्रायः अध्यक्षको निर्णयमा आधारित छ। ओली पक्षले यसलाई बलियो संरचना र अनुशासन कायम राख्ने उपायको रूपमा प्रस्तुत गरेको छ। अर्कोतर्फ, पोखरेल पक्षले सदस्य चयन र विभागीय जिम्मेवारीमा सहभागी र पारदर्शी प्रक्रिया अपनाउनुपर्ने माग राखेका छन्। उनीहरूको तर्क अनुसार, विभागीय नेतृत्वमा विभिन्न समूह र युवालाई प्रतिनिधित्व दिएर मात्र संगठन दीर्घकालीन रूपमा सुदृढ रहन सक्छ।

युवा र महिला प्रतिनिधित्व पनि विधान संशोधनको प्रमुख विषय बनेको छ। एमाले भित्र युवा र महिलाको सहभागिता हालसम्म सीमित रहेको छ। महाधिवेशनमा यो विषयलाई व्यापक बहसको रूपमा उठाइएको छ। पोखरेल पक्षले विशेष रूपमा युवा र महिलाको अधिकार र भूमिका सुनिश्चित गर्ने प्रस्ताव अघि सारेका छन्। यसले पार्टीभित्र नयाँ सोच र सक्रिय सहभागिता बढाउनेछ। ओली पक्षले भने यो विषयलाई सापेक्षिक रुपमा व्यवस्थापन गर्ने र वर्तमान संरचना भित्र सीमित सुधार गर्ने पक्षमा देखिएका छन्।

अन्ततः विधान संशोधनले एमालेको दीर्घकालीन नेतृत्व मोडेल र संगठनात्मक संरचनामा निर्णायक प्रभाव पार्नेछ। यदि ओली पक्षको धार प्रबल रह्यो भने, पार्टीले केन्द्रित नेतृत्व संरचना कायम राख्ने सम्भावना बढी हुन्छ। तर पोखरेल पक्षको प्रस्ताव अनुसार सहभागी, पारदर्शी र बहुध्रुवीय निर्णय प्रक्रिया अपनाइयो भने एमाले भित्र वैकल्पिक धार, युवा र महिलाको सहभागिता र संगठनात्मक विविधता बलियो हुनेछ।

यदि केपी शर्मा ओली नेतृत्व पुनः स्थापित भए, एमाले ले वर्तमान अध्यक्षीय मोडेललाई निरन्तरता दिने सम्भावना बढी हुन्छ। यसले पार्टीलाई संगठनात्मक दृष्टिले स्थिर बनाउनेछ र चुनावी तयारीमा केन्द्रित रहने अवसर दिनेछ। तर बलियो अध्यक्षीय संरचना कायम गर्दा वैकल्पिक धार र विचार व्यवस्थापन गर्नु नेतृत्वको प्रमुख चुनौती बन्नेछ। पार्टीभित्रको असन्तुष्टि दबिए पनि दीर्घकालीन रूपमा वैकल्पिक आवाज उदय ढिलो हुनेछ। यस अवस्थामा एमाले राष्ट्रिय राजनीतिमा स्थिर र प्रभावशाली शक्ति बनेको देखिनेछ।

अर्कोतर्फ, वैकल्पिक धार सबल भए एमाले भित्र सहभागी र बहुध्रुवीय नेतृत्व संरचनातर्फ मोडिन सक्छ। यसले पार्टीभित्र निर्णय प्रक्रियामा पारदर्शिता ल्याउने, खुला बहस र विचार–अन्तरक्रियालाई बढावा दिने, र नीति निर्माणमा सदस्यहरूको सक्रिय सहभागिता सुनिश्चित गर्नेछ। दीर्घकालीन रूपमा यो मोडेल एमालेको को संगठनात्मक र वैचारिक रूपान्तरणमा योगदान पुर्‍याउन सक्छ। तर प्रारम्भिक चरणमा शक्ति सन्तुलन अस्थिर हुन सक्छ र नेतृत्वका लागि सहमति कायम राख्न चुनौती थपिनेछ।

दुबै परिस्थितिले एमालेको नेतृत्व र राष्ट्रिय भूमिकामा स्पष्ट संकेत दिनेछन्। ओली नेतृत्वमा पार्टी स्थिर र केन्द्रित रहने सम्भावना बढी देखिन्छ भने वैकल्पिक धार सबल भए एमाले भित्र दीर्घकालीन रूपमा सहभागी, बहुध्रुवीय र नयाँ पुस्ता अनुकूल मोडेलमा रूपान्तरण हुने संकेत दिन्छ।

महाधिवेशनमा युवा प्रतिनिधि करिब ४० प्रतिशत छन्। यसले एमाले भित्र युवा आवाजलाई औपचारिक रूपमा समेट्ने प्रयास देखाउँछ। युवा केवल प्रतीकात्मक भूमिका नभई नीति निर्माण, नेतृत्व बहस, र संगठनात्मक निर्णयमा प्रभावकारी सहभागिता गर्ने अवसर पाएका छन्।

यदि युवा धार पर्याप्त समर्थन जुटाउँछ भने एमाले दीर्घकालीन रूपमा सहभागी नेतृत्व र नवीन दृष्टिकोणको मोडमा जान सक्छ। यसले पार्टीको नीति, वैचारिक प्राथमिकता र संगठनात्मक संस्कृतिमा नविनता, पारदर्शिता र सामाजिक डिजिटल परिवर्तनसँग मेल खाने दृष्टिकोण थप्नेछ। युवा प्रतिनिधि मात्र नभई महिला नेतृत्वलाई पनि निर्णय प्रक्रियामा निर्णायक भूमिका दिइएको छ, जसले एमाले भित्र दीर्घकालीन रूपान्तरणको संकेत दिन्छ।

एमालेको ११औँ महाधिवेशन केवल अध्यक्षको चयनको औपचारिक प्रक्रिया नभई पार्टीको नेतृत्व मोड, संगठनात्मक संरचना, वैचारिक प्राथमिकता र पुस्तान्तरणको समीकरण पुनःपरिभाषित गर्ने निर्णायक अवसर बनेको छ।

यदि ओली पुनः अध्यक्ष चयन भए, एमाले बलियो अध्यक्षीय मोडेल कायम राख्दै संगठनात्मक स्थिरता सुनिश्चित गर्नेछ र चुनावी रणनीतिमा केन्द्रित रहने सम्भावना बढ्नेछ। वैकल्पिक धारको व्यवस्थापन चुनौतीपूर्ण हुनेछ।

तर यदि वैकल्पिक धार सबल भए र इश्वर पोखरेल समूहको दृष्टिकोणलाई समर्थन मिल्यो भने, एमाले भित्र सहभागी, पारदर्शी र बहुध्रुवीय नेतृत्व संरचनातर्फ मोडिन सक्छ। यसले विचार बहसलाई संस्थागत गर्ने, युवा नेतृत्वलाई निर्णय प्रक्रियामा समावेश गर्ने र दीर्घकालीन रूपमा संगठनात्मक संस्कृति र नीति निर्माण प्रक्रियामा नविनता ल्याउनेछ।

अन्ततः, महाधिवेशनले एमाले भित्रको शक्ति सन्तुलन, संगठनात्मक प्राथमिकता र वैचारिक दिशा स्पष्ट गर्नेछ। परिणाम जे भए पनि, यो एमालेको नेतृत्व शैली, संगठनात्मक ढाँचा र राष्ट्रिय राजनीतिक परिदृश्यमा यसको स्थान निर्धारण गर्ने निर्णायक मोड बनेको छ।