काठमाडौँ।

काठमाडौँको भृकुटीमण्डपस्थित प्रदर्शनीस्थलमा भोलि साउन २६ गते (अगस्ट ११) देखि आयोजना हुन लागेको अटोमोबाइल क्षेत्रको बहुप्रतीक्षित उत्सव ‘नाइमा मोबिलिटी एक्स्पो २०२६’ को दोस्रो संस्करणको सम्पूर्ण तयारी पूरा भएको छ।

नेपाल अटोमोबाइल इम्पोर्टर्स तथा म्यानुफ्याक्चरर्स एसोसिएसन (नाइमा) को आयोजनामा साउन ३१ गतेसम्म ६ दिनसम्म चल्ने यस बृहत् प्रदर्शनीले नेपाली अटोमोबाइल बजारलाई नयाँ उचाइमा पुर्‍याउने मात्र नभई देशको सुस्त मानिएको अर्थतन्त्रमा अभूतपूर्व गतिशीलता थप्ने विश्वास गरिएको छ। पहिलो संस्करणको ऐतिहासिक सफलता र त्यसबाट प्राप्त सिकाइलाई आत्मसात् गर्दै यस पटक नाइमाले थप परिष्कृत, प्रविधिमैत्री र समावेशी ढाँचामा एक्स्पो सञ्चालन गर्न लागेको हो। प्रदर्शनीस्थल भृकुटीमण्डपको खुला क्षेत्रलाई पूर्ण रूपमा व्यवस्थित गरी पानी पर्दा पनि नभिजिने वाटरप्रूफ प्लाटफर्म, अपाङ्गता-मैत्री (डिसेबिलिटी फ्रेन्डली) पूर्वाधार र अत्याधुनिक प्रिमियम स्टलहरू निर्माण गरिसकिएको छ। आयोजकका अनुसार यस पटक ५५ भन्दा बढी विश्वविख्यात सवारी साधन ब्रान्डहरूले आफ्ना उत्पादनहरू सोकेस गर्दैछन् जसका लागि ५२ वटा ठूला प्रिमियम स्टलहरू तयार पारिएका छन्। एक्स्पोको मुख्य आकर्षणका रूपमा पहिलो दिन नै दुई पाङ्ग्रे, चार पाङ्ग्रे, प्यासेन्जर र कमर्सियल क्याटेगोरीका गरी करिब ४० वटा नयाँ मोडलका गाडीहरू नेपाली बजारमा औपचारिक रूपमा सार्वजनिक (लन्च) हुनेछन्।

६ दिनसम्म सञ्चालन हुने यो बृहत् मेलामा करिब १ लाख ५० हजारभन्दा बढी अध्ययनशील, गम्भीर र सम्भावित अवलोकनकर्ताहरूले भ्रमण गर्ने लक्ष्य राखिएको छ। मेलाको तयारीबारे जानकारी दिँदै नाइमाका कार्यकारी निर्देशक राजकुमार दुलालले अटो शो केवल गाडीको खरिद-बिक्री गर्ने थलो मात्र नभई यो ग्राहकसँग प्रत्यक्ष जोडिने, उनीहरूको आवश्यकता र प्रतिक्रिया बुझ्ने र भविष्यको बजारका लागि स्वच्छ वातावरण सिर्जना गर्ने एउटा विशाल सामाजिक-आर्थिक मञ्च भएको बताउनुभएको छ। उहाँका अनुसार अघिल्लो वर्ष ४७ वटा मात्र स्टल रहेकोमा यस पटक व्यवसायी र उपभोक्ताको उच्च मागलाई सम्बोधन गर्दै ५२ वटा प्रिमियम स्टल कायम गरिएको छ। २६ वटा प्यासेन्जर भेहिकल, १८ वटा दुई पाङ्ग्रे तथा ६ वटा कमर्सियल भेहिकल ब्रान्डहरूको सामूहिक उपस्थितिले अवलोकनकर्तालाई एउटै छानामुनि आफूलाई चाहिने जुनसुकै वर्गका सवारी साधनको छनोट गर्ने र तुलनात्मक अध्ययन गर्ने अभूतपूर्व अवसर प्रदान गर्नेछ। अघिल्लो वर्षको पार्किङ समस्यालाई पूर्ण रूपमा समाधान गर्दै यस पटक नेपाल पुलिस क्लबको परिसरभित्र ६ दिनैका लागि व्यवस्थित पार्किङको प्रबन्ध मिलाइएको छ। यसका साथै, दृष्टिविहीन तथा शारीरिक अपाङ्गता भएका व्यक्तिहरूलाई सहज रूपमा अवलोकन गराउनका लागि स्वयंसेवकसहितको विशेष डेस्क र भौतिक संरचना तयार पारिएको छ।

एक्स्पोलाई केवल व्यापारिक केन्द्रमा मात्र सीमित नराखी उद्योगको नीतिगत विकास, सचेतना र ज्ञान आदानप्रदानको केन्द्र बनाउने नाइमाको दीर्घकालीन रणनीति रहेको छ। यसै सन्दर्भमा नाइमाकी अध्यक्ष ऋतु सिंह वैद्यले अटो शोको मूल मर्म बेच्नुमा मात्र नभई नीतिगत पैरवी (पोलिसी एडभोकेसी), पूर्वाधारको विकास र उपभोक्ता शिक्षामा निहित रहेको स्पष्ट पार्नुभएको छ। उहाँका अनुसार अटोमोबाइल क्षेत्रले देशको आर्थिक समृद्धि, कर राजस्व, रोजगारी र पूर्वाधारमा ठूलो योगदान पुर्‍याउँदै आएको भए पनि यसलाई हेर्ने सरकारी दृष्टिकोण अझै परिपक्व हुन सकेको छैन। यही विषयलाई सम्बोधन गर्न नाइमाले प्रदर्शनीसँगै नेपाल पुलिस क्लबको ६४५ जना क्षमताको अत्याधुनिक अडिटोरियम हलमा पूर्ण रूपमा नि:शुल्क प्रवेशसहितका ‘लर्निङ सेसन्स’ आयोजना गर्दैछ। ६ दिनसम्म चल्ने यी वैचारिक सत्रहरूमा देशको विद्यमान सुस्त आर्थिक वातावरणलाई चलायमान बनाउन वैदेशिक प्रत्यक्ष लगानी (एफडीआई) कसरी भित्र्याउने, सवारी साधनको प्राविधिक पक्ष, विद्युतीय र हाइब्रिड गाडीको भविष्य, ब्याट्री रिसाइक्लिङको राष्ट्रिय नीति, इथानोल ब्लेंडिङको सम्भावना, बैंकिङ कर्जा सुविधा तथा सडक सुरक्षा र व्यवस्थित ट्राफिक व्यवस्थापनजस्ता गम्भीर विषयहरूमा मन्त्रालयका प्रतिनिधि, विषयविज्ञ, निजी क्षेत्र र सर्वसाधारणबिच प्रत्यक्ष बहस हुनेछ।

नेपाली अर्थतन्त्रको बहुआयामिक दृष्टिकोणबाट विश्लेषण गर्दा नाइमा मोबिलिटी एक्स्पोले सवारी साधनसम्बन्धी परम्परागत भाष्यलाई पूर्ण रूपमा भत्काउने प्रयास गरेको छ। लामो समयदेखि नीतिनिर्माता र सर्वसाधारणमा सवारी साधनलाई ‘विलासिताको वस्तु’ वा ‘विदेशी मुद्रा सोस्ने आयात’का रूपमा मात्र हेर्ने संकुचित सोच हावी रहँदै आएको थियो। तर, नाइमाले अघि सारेको ‘सबैका लागि गतिशीलता’ (मोबिलिटी फर अल) को अवधारणाले सवारी साधन विलासिता नभई नागरिकको कार्यक्षमता, उत्पादकत्व र आर्थिक सशक्तीकरणको अनिवार्य आवश्यकता भएको पुष्टि गर्दछ। आजका दिनमा एउटा गाडी वा मोटरसाइकल कुनै दायित्व (लायबिलिटी) नभएर आम्दानी सिर्जना गर्ने उत्पादक सम्पत्ति (प्रडक्टिभ एसेट) बनेको छ। नेपालमा तीव्र रूपमा विकास भइरहेको गिग-इकोनोमी, राइड सेयरिङ, अनलाइन डेलिभरी, साना लजिस्टिक सञ्जाल र पर्यटकीय क्षेत्रको मेरुदण्डका रूपमा सवारी साधनले काम गरिरहेका छन्। मध्यम तथा निम्न आय भएका युवाहरूले बैंकबाट कर्जा लिएर सवारी खरिद गर्दा त्यसैको प्रयोगबाट आम्दानी गरी किस्ता तिर्ने र परिवारको जीवनस्तर उकास्ने वातावरण बनेको छ। तसर्थ, नाइमा अटो शोले हजारौँ नयाँ साना तथा मध्यम उद्यमीहरू जन्माउने र पूँजी निर्माणमा प्रत्यक्ष योगदान पुर्‍याउने काम गर्दछ।

एक्स्पोको अर्को अत्यन्तै महत्वपूर्ण र सकारात्मक एङ्गल नेपालको उर्जा क्षेत्र र भुक्तानी सन्तुलनसँग जोडिएको छ। नेपालले वर्षायाममा करोडौँ मूल्यको जलविद्युत् खपत हुन नसकेर खेर फालिरहेको वर्तमान अवस्थामा एक्स्पोमा सोकेस गरिएका ८० प्रतिशतभन्दा बढी विद्युतीय सवारी साधनहरू (इभी) वास्तवमा ‘सडकमा गुड्ने विद्युत् खपतका मोबाइल ब्याट्री’ हुन्। नेपालको आफ्नै नदीनालाबाट उत्पादित हरित ऊर्जालाई इन्धनका रूपमा प्रयोग गर्ने विद्युतीय गाडीको प्रवर्द्धनले वार्षिक रूपमा आयात हुने खर्बौँ रुपैयाँको पेट्रोलियम पदार्थलाई सीधा प्रतिस्थापन गर्दछ। जब सर्वसाधारणले एक्स्पोमार्फत विद्युतीय वा हाइब्रिड गाडीको प्राविधिक र आर्थिक फाइदा बुझेर यसतर्फ कदम बढाउँछन्, यसले नेपालको वैदेशिक मुद्रा सञ्चितिलाई जोगाउँछ र देशको भुक्तानी सन्तुलनलाई बलियो बनाउँछ। गाडी आयात गर्दा उठ्ने भन्सार महसुलभन्दा पेट्रोलियम प्रतिस्थापन र स्वदेशी जलविद्युत्‌को बिक्रीबाट हुने दीर्घकालीन आर्थिक लाभ कयौँ गुणा बढी हुन्छ। यस अर्थमा नाइमा मोबिलिटी एक्स्पो नेपाललाई आत्मनिर्भर ऊर्जा अर्थतन्त्र र ‘हाइड्रो-टु-ह्विल’को दिशामा लैजाने एउटा प्रमुख उत्प्रेरक साबित हुँदैछ।

बैंकिङ तथा वित्तीय क्षेत्रको नजरबाट हेर्दा हाल नेपालका बैंक तथा वित्तीय संस्थाहरूमा खरबौँ रुपैयाँ निष्क्रिय तरलता थुप्रिएर बसेको छ। तर, लगानीका सुरक्षित र तत्काल प्रतिफल दिने क्षेत्रहरूको अभावमा अर्थतन्त्र सुस्त देखिएको छ। यस्तो अवस्थामा अटोमोबाइल क्षेत्र बैंकिङ प्रणालीका लागि सबैभन्दा सुरक्षित, पारदर्शी र छिटो किस्ता भुक्तानी हुने क्षेत्र मानिन्छ। नाइमाले लामो समयदेखि सरकार र नेपाल राष्ट्र बैंकसमक्ष अटो कर्जाको लोन-टु-भ्यालु (एलटीभी) रेसियोलाई ६० प्रतिशतबाट बढाएर कम्तीमा ८० प्रतिशत पुर्‍याउनुपर्ने जोडदार माग गर्दै आएको छ। एक्स्पोका क्रममा बैंकिङ पहुँचलाई सरल बनाउन नाइमाले यस पटक तीन वटा ठूला वाणिज्य बैंकहरूसँग साझेदारी गरेको छ। को-स्पोन्सरका रूपमा रहेको ग्लोबल आइएमई बैंकका साथै सिद्धार्थ बैंक र एनएमबी बैंकका छुट्टै स्टलहरू प्रदर्शनीस्थलमै रहनेछन्, जहाँ अवलोकनकर्ताहरूले गाडी मन पराउनासाथ उही समयमा कर्जाको सीमा, ब्याजदर र किस्ताबन्दीका सुविधाहरू बुझ्न र प्रक्रिया सुरु गर्न सक्नेछन्। यसले बैंकहरूमा रहेको निष्क्रिय पूँजीलाई बजारमा प्रवाह गराई समग्र अर्थतन्त्रमा पैसाको चक्र  लाई तीव्र बनाउन मद्दत पुर्‍याउनेछ।

वित्तीय पहुँचका साथै डिजिटल भुक्तानी र बीमा सुविधाहरूलाई पनि एक्स्पोमा एकीकृत गरिएको छ। सर्वसाधारणका लागि रु. २०० र विद्यार्थीहरूका लागि रु. १०० टिकट दर तोकिएको यस मेलामा खल्ती र आईएमई डिजिटल वालेटबाट अग्रिम टिकट बुक गर्ने सुविधा उपलब्ध छ। डिजिटल भुक्तानीलाई प्रोत्साहन गर्न क्युआर पार्टनर युनियन पे  मार्फत टिकट भुक्तानी गर्दा ५० प्रतिशतसम्म क्यासब्याकको व्यवस्था गरिएको छ। यसैगरी, सवारी साधनको सुरक्षाका लागि बीमा पार्टनरका रूपमा शिखर इन्स्योरेन्स र एनएलजी इन्स्योरेन्सका टोलीहरू भृकुटीमण्डपमै खटिनेछन्। अवलोकनकर्ताहरूको सहजताका लागि पठाओ ले भृकुटीमण्डप आउन र जानका लागि विशेष छुटको राइड सुविधा दिएको छ भने आपतकालीन स्वास्थ्य सुरक्षाका लागि ग्रान्डी हस्पिटलको टोली एम्बुलेन्स र फर्स्ट-एड ट्रेनिङ सुविधासहित २४ सै घण्टा खटिनेछ। अग्नि सुरक्षाका लागि हिटको (Hitco) सँग सम्झौता गरी पूर्ण सुरक्षाको बन्दोबस्त मिलाइएको छ। त्यसैगरी, गुणस्तरीय खाना र मनोरञ्जनका लागि प्रिमियम फुड स्टलहरू र पावर बाय पार्टनर रेडबुलका विशेष अफरहरू समावेश गरिएका छन्।

नाइमाले आफ्ना सदस्य कम्पनीहरू र उपभोक्ताबिचको विश्वासलाई अभिवृद्धि गर्न कडा व्यावसायिक मापदण्डहरू लागू गरेको छ। अध्यक्ष ऋतु सिंह वैद्यका अनुसार नाइमाको सदस्यता प्राप्त गर्नका लागि कम्तीमा २ देखि ३ वर्षको सफल सञ्चालन अनुभव, तोकिएको न्यूनतम चुक्ता पूँजी र आधिकारिक उत्पादक कम्पनीको आधिकारिक पत्र  अनिवार्य हुनुपर्छ। यसको सीधा फाइदा उपभोक्तालाई हुन्छ, किनकि नाइमाका सदस्य ब्रान्डहरूबाट गाडी खरिद गर्दा बिक्रीपछिको सेवा पार्टपुर्जाको निरन्तर उपलब्धता  को पूर्ण ग्यारेन्टी हुन्छ। बजारमा छोटो समयका लागि आएर हराउने अनधिकृत विक्रेताहरूबाट उपभोक्ता ठगिन नपरोस् भन्नेमा नाइमा अत्यन्तै संवेदनशील रहेको छ। यसका साथै, नेपाल सरकारसँग ५ देखि १० वर्षसम्मको दीर्घकालीन र अनुमानयोग्य  अटो नीति ल्याउन नाइमाले निरन्तर पैरवी गरिरहेको छ। हरेक वर्ष बजेटमार्फत करका दरहरू फेरिँदा लगानीकर्ताहरूको अर्बौँ रुपैयाँ जोखिममा पर्ने भएकाले स्थिर नीति भएमा मात्र वैदेशिक लगानी र स्थानीय एसेम्बल प्लान्टहरू फस्टाउन सक्ने आयोजकको ठहर छ।

आगामी दिशाका सम्बन्धमा नाइमाले अझ व्यापक सोच अघि सारेको छ। भृकुटीमण्डपको सीमित क्षेत्रफलका कारण यस पटक पनि केही ब्रान्डहरूलाई स्टल उपलब्ध गराउन नसकिएकाले नाइमाले यस एक्स्पो सकिने बित्तिकै एउटा बृहत् सर्भे र अनुसन्धान गर्ने तयारी गरेको छ। उद्योगको डिमान्ड र आवश्यकता अनुसार आगामी दिनमा प्यासेन्जर कार र कमर्सियल भेहिकल (तथा दुई पाङ्ग्रे) का लागि छुट्टाछुट्टै विशिष्टीकृत शोहरू आयोजना गर्ने वा अर्को ठूलो प्रदर्शनी गर्ने योजना नाइमाको छ। साथै, निजी क्षेत्र, सरकारी निकाय, सञ्चारकर्मी र सर्वसाधारणलाई एउटै मञ्चमा राखेर उद्योगका जल्दाबल्दा समस्या समाधान गर्न वर्षमा एक पटक बृहत् ‘अटोमोबाइल कन्क्लेभ’ सञ्चालन गर्ने सोचसमेत बनाइएको छ। देशमा नयाँ सरकार बनेको केही महिना भइसकेको र आर्थिक नीतिहरू विस्तारै स्थिर हुँदै गएकाले आगामी ६ देखि ८ महिनाभित्र अटोमोबाइल क्षेत्र र समग्र बजारमा सकारात्मक परिवर्तन आउनेमा नाइमा नेतृत्व पूर्ण रूपमा आशावादी देखिन्छ।

समग्रमा भन्नुपर्दा, भोलिदेखि सुरु हुने नाइमा मोबिलिटी एक्स्पो २०२६ केवल सवारी साधनको मेला मात्र नभई यो नेपालको आधुनिक, हरित र प्रविधिमैत्री मोबिलिटी क्रान्तिको ढोका हो। यसले एकातिर उपभोक्तालाई एउटै थलोमा संसारका उत्कृष्ट ब्रान्ड र प्रविधि छनोट गर्ने स्वतन्त्रता दिएको छ भने अर्कातिर स्वदेशी ऊर्जाको खपत बढाउँदै, बैंकिङ तरलतालाई उत्पादक क्षेत्रमा मोड्दै र नीतिगत परिपक्वता ल्याउँदै राष्ट्रिय अर्थतन्त्रलाई गति दिने अभूतपूर्व जग बसालेको छ। तसर्थ, भोलिदेखि भृकुटीमण्डपमा सुरु हुने यो ऐतिहासिक अवसरमा सहभागी भई नयाँ प्रविधि, सोच र आर्थिक गतिशीलताको प्रत्यक्ष अनुभव लिन नाइमा परिवारले सम्पूर्ण अवलोकनकर्ता, व्यवसायी, विद्यार्थी र आम नागरिकहरूलाई हार्दिक आह्वान गरेको छ।