काठमाडौँ। नेपाल शैक्षिक परामर्श संघ (इक्यान) को पुस २८ गते अर्थात् भोलि हुने निर्वाचन यसपटक नेतृत्व चयनभन्दा बढी संगठनभित्रको शक्ति सन्तुलन र मतदाता मनोविज्ञानको परीक्षा बनेको छ।

भोलि हुने इक्यानको साधारण सभाको लागि सदस्यहरू काठमाडौँ आइपुगेका छन्। दुवै प्यानलका उम्मेदवारी घोषणा कार्यक्रम भव्य रूपमा सम्पन्न भए। तर ती कार्यक्रममा देखिएको भीडले मतको दिशा भने प्रस्ट्याएन।
उही सदस्यहरू दुवै कार्यक्रममा देखिनु, दुवै पक्षका उम्मेदवारसँग फोटो खिचिनु र सार्वजनिक रूपमा तटस्थ देखिनु यसपटकको निर्वाचनको मुख्य विशेषता बनेको छ।
डिजिटल मतदान भएकाले सदस्यहरू सार्वजनिक प्रतिबद्धताभन्दा निजी निर्णयमा केन्द्रित देखिन्छन्।

इक्यानको यसपटकको निर्वाचनमा प्रचारप्रसारको स्वरूप अघिल्ला निर्वाचनहरूभन्दा स्पष्ट रूपमा फरक देखिएको छ। बाहिरबाट हेर्दा दुवै प्यानल सक्रिय, आत्मविश्वासी र संगठित देखिए पनि, भित्री तहमा यो चुनाव खुला प्रचारभन्दा बढी व्यक्तिगत सम्पर्क, मनोवैज्ञानिक प्रभाव र डिजिटल निर्णय प्रक्रियामा आधारित हुँदै गएको छ। ठूला कार्यक्रम, भेटघाट र घोषणा सभाहरू भए पनि ती कार्यक्रमहरू मत सुनिश्चित गर्नेभन्दा बढी उपस्थिती देखाउने माध्यम बनेको अनुभूति धेरै मतदाताले गरेका छन्।
रेडिसन होटल लाजिम्पाट र एलिस रिसेप्सन ग्यारीधारामा भएका दुवै प्यानलका उम्मेदवारी घोषणा सभाहरू भव्य र सभ्य देखिए। सहभागिता उल्लेखनीय थियो, पूर्व अध्यक्षदेखि सल्लाहकार, प्रतिनिधि सदस्य र विभिन्न जिल्लाबाट आएका व्यवसायी दुवै स्थानमा देखिए। तर यही उपस्थिति नै निर्वाचनको सबैभन्दा रोचक पक्ष बन्यो, किनकि धेरै सदस्यहरू दुवै कार्यक्रममा सहभागी भए, दुवै टिमलाई शुभकामना दिए, तर आफ्नो मत कसलाई दिने भन्ने विषयमा मौन रहे। यसले मतदाताको मनोविज्ञान स्पष्ट गर्छ । कार्यक्रममा जानु समर्थन होइन, सम्बन्ध र सम्मान हो।
यसपटक धेरै सदस्यहरूले खुलेर कुनै एक प्यानलको पक्षमा उभिन नचाहेको देखिन्छ। सामाजिक सञ्जालमा देखिने समर्थन, फोटो र शुभकामनाहरू धेरै हदसम्म औपचारिक सम्बन्ध निभाउने तहमा सीमित छन्। यसको प्रमुख कारण भनेको निर्वाचनपछि पनि दुवै पक्षसँग काम गर्नुपर्ने यथार्थ, मिश्रित कार्यसमिति बन्ने सम्भावना र डिजिटल मतदानले दिएको व्यक्तिगत स्वतन्त्रता हो। मतदाता अब भीडको प्रभावमा होइन, आफ्नै निर्णयमा भर पर्न थालेका छन्।
कार्यक्रममा देखिएको समर्थन, सामाजिक सञ्जालको सक्रियता र वास्तविक मतबीच दूरी हुनसक्ने सम्भावना यही कारणले बढेको छ।

यस निर्वाचनमा स्पष्ट रूपमा देखिएको अर्को पक्ष भनेको निर्णय स्थगनको प्रवृत्ति हो। धेरै मतदाताहरू अन्तिम क्षणसम्म “हेरौँ” भन्ने मनस्थितिमा छन्। दुवै टिममा आफूले सम्मान गर्ने व्यक्ति हुनु, अध्यक्ष र अन्य पदमा फरक फरक रोजाइ हुनु र अन्तिम घडीको व्यक्तिगत सम्पर्कको प्रतीक्षा गर्नु यसका मुख्य कारण हुन्। यसले यो निर्वाचनलाई लहरमा होइन, अन्तिम क्षणको प्रभावमा निर्भर बनाइदिएको छ।
अब प्रतिस्पर्धा नारामा सीमित छैन। कुन टिमसँग अन्तिम घण्टामा सक्रिय सम्पर्क संयन्त्र छ, कसले मतदातालाई व्यक्तिगत रूपमा सम्झाउन सक्छ, कसले “भोट हाल्न नबिर्सनु” भन्ने सन्देश सही समयमा पुर्‍याउन सक्छ त्यही निर्णायक बन्ने संकेत देखिएको छ। यही कारण, यो निर्वाचन मञ्च र माइकको भन्दा मोबाइल, मेसेज र नेटवर्कको लडाइँ बन्दै गएको छ।
समग्रमा हेर्दा, बाहिर देखिने प्रचारप्रसारभन्दा भित्री तहको मनोविज्ञान निकै फरक छ। दुवै टिम बलिया छन्, तर जित त्यसले गर्नेछ जसले मौन मतदाताको मन अन्तिम क्षणमा जित्न सक्छ। यही कारण, इक्यानको यो निर्वाचन प्रचारको भन्दा पनि मनोविज्ञान र डिजिटल निर्णय प्रक्रियाको परीक्षा बनेको छ, जहाँ नतिजा अनुमानभन्दा फरक दिशामा जान सक्ने सम्भावना उच्च छ।

प्रचारप्रसार : देखिनेभन्दा फरक गणित

इक्यानको यसपटकको निर्वाचनमा प्रचारप्रसार बाहिरबाट हेर्दा निकै सक्रिय र आक्रामक देखिए पनि, त्यसको भित्री गणित अपेक्षाकृत फरक रहेको अनुभूति धेरै सदस्यहरूले गरेका छन्। दुवै प्यानलले उम्मेदवारी घोषणा, औपचारिक भेटघाट, समूहगत जमघट र व्यक्तिगत सम्पर्कमा कुनै कसर बाँकी राखेका छैनन्। होटलमा भएका भव्य कार्यक्रम, पूर्व अध्यक्ष र सल्लाहकारहरूको उपस्थिती, सामाजिक सञ्जालमा देखिने तस्बिर र भिडियोले वातावरण तातिएको देखाए पनि, यसले मतको निश्चितता भने सुनिश्चित गरेको छैन।
यसपटक प्रचारप्रसारको एउटा विशेषता भनेको कार्यक्रम केन्द्रित भन्दा पनि सम्बन्ध केन्द्रित हुनु हो। धेरै सदस्यहरू कार्यक्रमहरूमा सहभागी हुनुको उद्देश्य समर्थन जनाउनु भन्दा पनि सम्बन्ध जोगाउनु र सबै पक्षसँग सन्तुलन कायम गर्नु देखिन्छ। यही कारण, एकै सदस्य दुवै प्यानलका कार्यक्रममा देखिनु सामान्य बनेको छ। कार्यक्रमहरूमा देखिएको भीडले शक्ति प्रदर्शन गरे पनि, त्यसले कुन प्यानलको मत आधार कति बलियो छ भन्ने स्पष्ट संकेत दिँदैन।
सामाजिक सञ्जालमा देखिएको सक्रियता पनि सतही तहमा सीमित देखिन्छ। दुवै टिमका उम्मेदवार र समर्थकहरूले फेसबुक, म्यासेन्जर र अन्य डिजिटल माध्यमबाट शुभकामना, समर्थन र प्रचार सामग्री पोस्ट गरेका छन्। तर डिजिटल मतदानको सन्दर्भमा यस्तो सार्वजनिक समर्थनले वास्तविक मतलाई प्रतिनिधित्व नगर्न सक्ने जोखिम उच्च छ। धेरै सदस्यहरू खुलेर पोस्ट गर्ने तर अन्तिम क्षणमा फरक निर्णय लिने मनस्थितिमा देखिन्छन्।
प्रचारको प्रभाव सीमित हुनुको अर्को कारण भनेको मतदाताको परिपक्वता हो। इक्यानका अधिकांश सदस्यहरू लामो समयदेखि संगठनसँग आबद्ध, व्यवसायिक रूपमा स्थापित र नेतृत्वको मूल्यांकन गर्न सक्षम छन्। उनीहरू भावनात्मक नाराभन्दा पनि व्यवहारिक क्षमता, पहुँच, अनुभव र भविष्यमा कसले संगठन चलाउन सक्छ भन्ने आधारमा निर्णय गर्न चाहन्छन्। त्यसैले प्रचारमा देखिने आकर्षणभन्दा पनि अन्तिम क्षणको विश्वास र भरोसा निर्णायक बन्ने देखिन्छ।
यस निर्वाचनमा प्रचारप्रसारले मतदातालाई प्रभावित गर्नुभन्दा बढी वातावरण निर्माण गरेको देखिन्छ। प्रचारले प्रतिस्पर्धा कडा छ भन्ने सन्देश दिएको छ, तर कसले जित्छ भन्ने उत्तर दिएको छैन। यही कारण, प्रचारको गणित बाहिर देखिने जस्तो सरल छैन। धेरै प्रचार गर्नु जितको ग्यारेन्टी होइन, कम प्रचार गर्नु हारको संकेत पनि होइन।
समग्रमा, इक्यानको यो निर्वाचनमा प्रचारप्रसार मत जित्ने साधनभन्दा पनि शक्ति सन्तुलन देखाउने औजार बनेको छ। वास्तविक लडाइँ भने प्रचारको भीडभन्दा बाहिर, मौन निर्णय, व्यक्तिगत सम्पर्क र अन्तिम क्षणको विश्वासमा केन्द्रित हुँदै गएको छ। यही कारण, देखिने प्रचारभन्दा फरक गणित यस निर्वाचनको सबैभन्दा रोचक पक्ष बनेको छ।

दुई घोषणा सभा, एउटै संकेत

हिजो सम्पन्न दुवै प्यानलका उम्मेदवारी घोषणा सभाहरूले इक्यान निर्वाचनको प्रतिस्पर्धा कति कडा र बहुआयामिक छ भन्ने स्पष्ट संकेत दिएका छन्। एकातिर लक्ष्मण पौडेल नेतृत्वको प्यानलले ग्यारीधारास्थित एलिस रिसेप्सनमा कार्यक्रम आयोजना गर्‍यो भने अर्कोतर्फ दीपकराज भुषाल नेतृत्वको प्यानलले लाजिम्पाटको रेडिसन होटलमा आफ्नो उम्मेदवारी घोषणा गर्‍यो। स्थान फरक, शैली फरक र समय पनि छुट्टाछुट्टै भए, तर दुवै सभाबाट निस्किएको संकेत भने लगभग एउटै देखियो इक्यानको चुनाव एकतर्फी छैन र कसैले पनि सजिलै जित्ने अवस्था छैन।
दुवै कार्यक्रममा सहभागिता उल्लेखनीय थियो। पूर्व अध्यक्षहरू, इक्यानका सल्लाहकार, केन्द्रीय तथा जिल्ला प्रतिनिधि, पुराना व्यवसायीदेखि नयाँ पुस्ताका सदस्यहरूसम्मको उपस्थिति देखिनु सामान्य कुरा थिएन। अझ रोचक पक्ष त के रह्यो भने, धेरै सदस्यहरू दुवै कार्यक्रममा उपस्थित भए। बिहान वा दिउँसो एक प्यानलको कार्यक्रममा सहभागी भएका सदस्यहरू साँझ अर्को प्यानलको कार्यक्रममा पनि देखिए। यसले मतदाताको मनोविज्ञान र संगठनभित्रको सम्बन्ध संरचना दुवैलाई उजागर गर्‍यो।
यी सभाहरूमा देखिएको सहभागिता कुनै एक प्यानलप्रतिको स्पष्ट ध्रुवीकरणभन्दा पनि सन्तुलन र प्रतीक्षाको संकेत थियो। धेरै सदस्यहरू खुलेर कसैको पक्षमा उभिन नचाहेको, तर दुवै पक्षसँग सम्बन्ध बिग्रन नदिने रणनीतिमा देखिए। कार्यक्रममा सहभागी भएर शुभकामना दिने, फोटो खिचाउने र सकारात्मक प्रतिक्रिया जनाउने क्रम व्यापक भए पनि, मत दिने निर्णय भने अझै सुरक्षित दूरीमै राखिएको अनुभूति भयो।
घोषणा सभाहरूको स्वरूप पनि यस निर्वाचनको विशेषता बन्यो।
दुवै कार्यक्रम भव्य भए, व्यवस्थापन सभ्य देखियो र भाषणहरू संयमित थिए। कसैले पनि प्रत्यक्ष रूपमा अर्काे प्यानलमाथि आक्रामक आक्रमण गरेनन्। बरु, अनुभव, निरन्तरता, सुधार र एकताको भाष्य दुवैतर्फबाट प्रस्तुत गरियो। यसले प्रतिस्पर्धा व्यक्तिगत आक्षेपभन्दा पनि संस्थागत बहसतर्फ केन्द्रित भएको संकेत दियो।
यद्यपि, यस्ता सभाहरूले एउटा अर्को यथार्थ पनि देखाए घोषणा सभा मत सुनिश्चित गर्ने माध्यम होइनन्। भीड, ताली र उपस्थितिले वातावरण त बनाउँछ, तर डिजिटल मतदानको सन्दर्भमा त्यही भीड मतमा परिणत हुन्छ भन्ने ग्यारेन्टी हुँदैन। यही कारण, दुवै टिमका रणनीतिकारहरू घोषणा सभालाई अन्तिम उपलब्धि होइन, एउटा चरणका रूपमा मात्र लिएको देखिन्छ।
समग्रमा, यी दुई घोषणा सभाहरूले जित हारको स्पष्ट रेखा त कोरेनन्, तर निर्वाचनको चरित्र भने प्रस्ट पारिदिए। इक्यानको यो चुनाव दुई बलिया टिमबीचको प्रतिस्पर्धा हो, जहाँ दुवैसँग संगठनात्मक शक्ति, सम्बन्ध र पहुँच छ। दुवै सभा एउटै संकेत दिन सफल भए । यो निर्वाचन अन्तिम क्षणसम्म खुला रहनेछ, र निर्णय कार्यक्रमको भीडले होइन, मतदाताको अन्तिम क्लिकले गर्नेछ।

भुषाल प्यानल : अनुभवको बल 

दीपकराज भुषाल नेतृत्वको प्यानल यसपटकको इक्यान निर्वाचनमा अनुभवको बल बोकेर मैदानमा उत्रिएको छ। लामो समयदेखि इक्यानको कार्यसमितिमा रहेर विभिन्न जिम्मेवारी सम्हालेका भुषालले संगठनभित्रको संरचना, निर्णय प्रक्रिया र सरोकारवालासँगको सम्बन्धलाई नजिकबाट बुझेको दाबी गर्छन्। यही अनुभव नै उनको सबैभन्दा ठूलो राजनीतिक पुँजी बनेको छ। उनका समर्थकहरूका अनुसार, इक्यानजस्तो देशव्यापी र प्रभावशाली संस्थाको नेतृत्व गर्न अनुभवी हात आवश्यक छ, र त्यो मापदण्डमा भुषाल प्यानल अघि देखिन्छ।
भुषाल प्यानलको अर्को बलियो पक्ष भनेको निरन्तरता र संस्थागत स्मृतिसँगको निकटता हो। यस प्यानलमा विगतका कार्यसमितिमा बसेर काम गरिसकेका, संगठनको आन्तरिक चुनौती र अवसर दुवै अनुभूत गरेका सदस्यहरूको उल्लेख्य उपस्थिति छ। यसले नीति निर्माणदेखि कार्यान्वयनसम्मको निरन्तरता कायम राख्न सक्ने सन्देश दिन्छ। पछिल्लो समय वैदेशिक अध्ययन, भिसा प्रक्रिया, नियमन र अन्तर्राष्ट्रिय साझेदारीजस्ता संवेदनशील विषयमा इक्यानको भूमिका बढ्दै गएको सन्दर्भमा, अनुभवलाई मतदाताको ठूलो वर्गले गम्भीर रूपमा लिएको देखिन्छ।
तर यही अनुभवसँगै भुषाल प्यानलले अपेक्षाको बोझ पनि बोकेको छ। लामो समयदेखि नेतृत्व संरचनाको वरिपरि रहेकाले, “अनुभव छ भने अझ बढी किन देखिएन?” भन्ने प्रश्न केही सदस्यहरूमा मौन रूपमा उठेको छ। विशेषगरी, नियमन, सदस्य सेवाहरू र संगठनात्मक सुधारमा थप सक्रियता अपेक्षा गर्ने मतदाताले भुषाल प्यानललाई निरन्तरताको प्रतीक मात्र होइन, परिवर्तनको वाहक पनि बन्नुपर्ने चुनौती दिएका छन्।
भुषाल प्यानलमाथि लाग्ने अर्को आलोचना भनेको सत्ताको केन्द्रीकरणसँग जोडिएको धारणा हो। केही मतदाताले एउटै समूहले लामो समयदेखि प्रभाव जमाएको अनुभूति व्यक्त गर्छन्, यद्यपि प्यानलका समर्थकहरूले यसलाई संगठनात्मक स्थिरताको रूपमा व्याख्या गर्छन्। यही द्वन्द्वात्मक दृष्टिकोण स्थिरता कि जडता भुषाल प्यानलका लागि सबैभन्दा संवेदनशील मनोवैज्ञानिक चुनौती बनेको छ।
यद्यपि, भुषाल प्यानलले आफूलाई केवल पुरानो संरचनाको निरन्तरता मात्र नभई, सुधारसहितको अनुभवका रूपमा प्रस्तुत गर्न खोजिरहेको देखिन्छ। घोषणापत्र र सार्वजनिक अभिव्यक्तिमा पारदर्शिता, संस्थागत सुधार, सदस्य सेवाको विस्तार र सरकारसँग प्रभावकारी समन्वयजस्ता एजेन्डालाई जोड दिइएको छ। यसले अनुभवलाई बोझ होइन, समाधानको आधार बनाउने प्रयास संकेत गर्छ।
समग्रमा, भुषाल प्यानलको प्रतिस्पर्धात्मक शक्ति अनुभव, पहुँच र संस्थागत ज्ञानमा आधारित छ। तर यही शक्ति अपेक्षाको भारी बोझसँग जोडिएको छ। मतदाताले अनुभवलाई मात्र होइन, त्यस अनुभवबाट आउने नयाँ ऊर्जा र परिणाम पनि खोजिरहेका छन्। भुषाल प्यानलले त्यो भरोसा दिन सकेमा उनीहरूको जीत सम्भावनालाई कसैले कमजोर आँक्न सक्दैन; नसकेमा भने अनुभव नै उनीहरूको सबैभन्दा ठूलो परीक्षा बन्नेछ।

पौडेल प्यानल : निरन्तरता र ताजापनको सन्तुलन

लक्ष्मण पौडेल (एन्ड्रयू) नेतृत्वको प्यानल यसपटकको इक्यान निर्वाचनमा निरन्तरता र ताजापनको सन्तुलन बोकेर प्रतिस्पर्धामा उत्रिएको छ। हालको कार्यसमितिसँग प्रत्यक्ष वा अप्रत्यक्ष रूपमा जोडिएका अनुहारहरू यस प्यानलमा रहेकाले, यसलाई संस्थागत स्थिरता र व्यवस्थापकीय निरन्तरताको प्रतिनिधि प्यानलका रूपमा हेरिएको छ। पौडेलका समर्थकहरूका अनुसार, पछिल्ला वर्षहरूमा इक्यानले संस्थागत रूपमा जुन गति लिएको छ, त्यसलाई निरन्तरता दिन अनुभवी तर संयमित नेतृत्व आवश्यक छ, र त्यो भूमिका निभाउन यो प्यानल सक्षम छ।
पौडेल प्यानलको प्रमुख शक्ति भनेको सहकार्य र सन्तुलनको छवि हो। संगठनभित्र विभिन्न धार, क्षेत्र र पुस्ताबीच संवाद कायम राख्ने शैलीलाई यस प्यानलले आफ्नो राजनीतिक पूँजी बनाएको देखिन्छ। अध्यक्षका प्रत्यासी पौडेल स्वयं लामो समयदेखि इक्यानको गतिविधिमा संलग्न रहँदै आएका, विवादभन्दा समन्वयलाई प्राथमिकता दिने नेताका रूपमा परिचित छन्। यही कारण, यो प्यानललाई “अचानक परिवर्तनभन्दा क्रमिक सुधार” चाहने मतदाताले सकारात्मक रूपमा हेरेको देखिन्छ।
यस प्यानलले ताजापनको सन्देश पनि दिन खोजेको छ। कार्यसमितिमा नयाँ अनुहार, प्राविधिक रूपमा सक्रिय सदस्य र संगठनलाई डिजिटल, पारदर्शी र सेवा मुखी बनाउने प्रतिबद्धता यस प्यानलका प्रमुख एजेन्डामा देखिन्छ। विशेषगरी, सदस्य सेवा, आन्तरिक व्यवस्थापन र शाखा सशक्तीकरणका विषयमा सुधारको आवश्यकता महसुस गर्ने मतदातालाई लक्षित गर्दै, पौडेल प्यानलले निरन्तरता मात्र होइन, सुधारसहितको निरन्तरता भन्ने धारणा अघि सारेको छ।
तर यही निरन्तरतासँगै पौडेल प्यानलले एउटा संवेदनशील प्रश्न पनि सामना गरिरहेको छ । के यो प्यानलले साँच्चै नयाँ ऊर्जा दिन सक्छ? हालको संरचनासँग जोडिएको छविका कारण, केही मतदातामा “अहिलेको अवस्थाभन्दा फरक के आउँछ?” भन्ने जिज्ञासा देखिन्छ। परिवर्तन चाहने मतदातालाई निरन्तरताले मात्र सन्तुष्ट पार्न सक्दैन भन्ने चुनौती यो प्यानलका लागि वास्तविक छ।
यद्यपि, पौडेल प्यानलले आफूलाई जडता होइन, सन्तुलित सुधारको प्रतीकका रूपमा प्रस्तुत गर्न खोजिरहेको देखिन्छ। सार्वजनिक अभिव्यक्तिमा आन्तरिक लोकतन्त्र, सामूहिक नेतृत्व, पारदर्शिता र संस्थागत मर्यादालाई जोड दिइएको छ। यसले व्यक्तिगत प्रभावभन्दा संस्थागत प्रक्रियालाई बलियो बनाउने संकेत गर्छ, जुन धेरै अनुभवी सदस्यहरूका लागि महत्वपूर्ण मापदण्ड हो।
समग्रमा, पौडेल प्यानलको शक्ति स्थिरता, समन्वय र संयमित नेतृत्वमा आधारित छ। यो प्यानल ती मतदातालाई आकर्षित गर्छ, जो जोखिमभन्दा सन्तुलन, आक्रामक परिवर्तनभन्दा क्रमिक सुधार र टकरावभन्दा सहकार्यलाई प्राथमिकता दिन्छन्। तर अन्तिम निर्णय यसमै निर्भर हुनेछ । मतदाताले निरन्तरतामा पर्याप्त ताजापन देख्छन् कि देख्दैनन्। यदि त्यो विश्वास निर्माण हुन सके, पौडेल प्यानलको प्रतिस्पर्धात्मक हैसियतलाई कम आँक्ने ठाउँ रहने छैन।

यसपटकको इक्यान निर्वाचनलाई अघिल्ला निर्वाचनभन्दा फरक बनाउने प्रमुख तत्व भनेकै डिजिटल मतदान प्रणाली हो। भौतिक उपस्थितिमा निर्भर रहने परम्परागत निर्वाचन संस्कृतिबाट इक्यान डिजिटल मोडलतर्फ प्रवेश गर्दा, प्रचारको स्वरूप, मतदाता मनोविज्ञान र अन्तिम निर्णयको गणित सबै परिवर्तन भएको देखिन्छ।
यही मौनता नै यस निर्वाचनको सबैभन्दा ठूलो अनिश्चितता बनेको छ।
डिजिटल प्रणालीका कारण प्रचार पनि सूक्ष्म र व्यक्तिगत बन्दै गएको छ। फोन कल, व्यक्तिगत म्यासेज, पुराना सम्बन्ध, विगतको व्यवहार र विश्वास यी सबै अन्तिम समय निर्णायक बन्दै छन्। उम्मेदवारहरू भीडलाई होइन, व्यक्तिलाई समात्न केन्द्रित देखिन्छन्। “हामीलाई जित्नुस्” भन्दा पनि “हामी तपाईंको समस्या बुझ्छौं” भन्ने भावनात्मक सन्देश प्रभावकारी बन्न थालेको छ।
यस सन्दर्भमा, सामाजिक सञ्जालको भूमिका दोहोरो देखिन्छ। फेसबुक, टिकटक वा रिल्समा देखिने सक्रियताले माहोल त बनाउँछ, तर मत सुनिश्चित गर्छ भन्ने ग्यारेन्टी छैन। धेरै अनुभवी मतदाताले प्रचारभन्दा व्यवहार, विगतको योगदान र प्रत्यक्ष सम्बन्धलाई प्राथमिकता दिने प्रवृत्ति देखाएका छन्। यही कारण, दुवै प्यानलले सार्वजनिक प्रचारसँगै ‘ब्याक च्यानल’ संवादमा समय र ऊर्जा खर्चिरहेको देखिन्छ।
अन्तिम समयमा उम्मेदवारहरूका लागि मनोवैज्ञानिक दबाबको समय पनि हो। दुवै प्यानल आफूलाई बलियो देखाउने प्रयासमा छन्, तर भित्री रूपमा गणित कति सुरक्षित छ भन्नेबारे पूर्ण निश्चितता कसैसँग छैन। डिजिटल मतदानले अन्तिम क्षणसम्म खेल खुला राखेको छ। यही खुलापनले यो निर्वाचनलाई ‘टप कम्पिटिसन’ बनाएको छ।

निर्वाचनलाई केवल प्राविधिक रूपमा होइन, राजनीतिक रूपमा पनि परिपक्व बनाइदिएको छ। अब जित घोषणासभाको तालीले होइन, अन्तिम समयमा मतदाताले गर्ने शान्त, व्यक्तिगत   निर्णयले तय गर्नेछ। यही कारण, यो निर्वाचन परिणामभन्दा पनि प्रक्रियाका हिसाबले इक्यानको भविष्यका लागि एउटा महत्वपूर्ण परीक्षण बनेको छ।

निर्वाचनको निर्णायक शक्ति भनेकै मौन मतदाता हुन्। उनीहरू न कार्यक्रममा खुलेर बोल्छन्, न सामाजिक सञ्जालमा देखिन्छन्। तर संख्यात्मक रूपमा उनीहरू नै निर्णायक छन्। यही वर्ग कसको पक्षमा ढल्किन्छ भन्ने अहिले कसैलाई निश्चित छैन।

इक्यान निर्वाचन अब नाराभन्दा रणनीति, भीडभन्दा विश्वास र सार्वजनिक उपस्थितीभन्दा निजी निर्णयमा निर्भर देखिन्छ। डिजिटल मतदानको अन्तिम क्लिकले मात्र स्पष्ट गर्नेछ । सदस्यहरूले अनुभव रोजे कि निरन्तरतामा भरोसा गरे।

यो निर्वाचनको विशेषता के हो भने दुवै प्यानल इक्यानभित्रै हुर्किएका, अनुभवी र संस्थागत पृष्ठभूमिका छन्। एउटा प्यानल अनुभवको गहिराइ र संस्थागत स्मृतिमा बलियो देखिन्छ भने अर्को निरन्तरता, समन्वय र हालको संरचनासँग नजिक देखिन्छ।
यसैले यो चुनाव स्पष्ट ध्रुवीकरणभन्दा नेतृत्व शैलीको छनोट जस्तो देखिएको छ।

मौन मतदाता र अनिश्चित परिणाम

Qदुवै सभामा भीड देखिए पनि मतदाताको वास्तविक धारणा बाहिर आएको छैन। सामाजिक सञ्जालमा सक्रियता देखिए पनि अन्तिम निर्णय डिजिटल मतपेटिकाभित्र सुरक्षित रहने सम्भावना बढी छ।
यही मौनता, डिजिटल गोपनीयता र दुवै टिमको बलियो उपस्थितीले इक्यान निर्वाचनलाई अन्तिम क्षणसम्म खुला र प्रतिस्पर्धात्मक बनाएको छ।
स्पष्ट एउटा मात्र कुरा छ ।यसपटक इक्यान निर्वाचन सजिलै अनुमान गर्न सकिने छैन। दुवै प्यानल बलिया छन्, प्रतिस्पर्धा टप लेभलको छ, र नतिजा सदस्यहरूको अन्तिम क्लिकले मात्र तय गर्नेछ।

यो निर्वाचन नेतृत्व चयनको मात्र होइन,इक्यानको संस्थागत परिपक्वताको सबैभन्दा ठूलो परीक्षा हो।