काठमाडौं ।
कार्तिक शुक्ल प्रतिपदाका दिन नेवार समुदायले आज आफ्नो आत्मा र शरीरको पूजा गरी ‘म्हः पूजा’ उल्लासपूर्वक मनाउँदैछन्। यसै दिनदेखि नेपालको मौलिक र राष्ट्रिय संवत् ‘नेपाल संवत्’ को नयाँ वर्ष (नेपाल संवत् ११४७) पनि सुरु भएको छ।

नेवारी भाषामा ‘म्हः’ भन्नाले शरीर भन्ने बुझिन्छ। मानिसको शरीर नै सबैभन्दा ठूलो मन्दिर हो र यसैभित्र ईश्वरको बास हुन्छ भन्ने शास्त्रीय मान्यताका आधारमा आफूले आफैलाई पुज्ने, सम्मान गर्ने र आत्मशुद्धि गर्ने पर्वको रूपमा म्हः पूजा मनाउने गरिन्छ।

कसरी गरिन्छ म्हः पूजा?
यस दिन परिवारका सबै सदस्यहरू एकै ठाउँमा भेला भएर भुइँमा विशेष प्रकारको मण्डप (मण्डला) तयार पार्छन्। मण्डपमा तेलको घेरा, अक्षता, फूल, खेलुइताः (विशेष प्रकारको बत्ती) लगायतका सामग्री सजाइन्छ। परिवारको मूलीले सबै सदस्यहरूलाई सगुन (अण्डा, माछा, मासु, बारा र ऐला) दिएर पूजा गर्ने चलन छ। यसले शरीरमा ऊर्जा, सुस्वास्थ्य र दीर्घायु प्राप्त हुने जनविश्वास रहेको छ।

नेपाल संवत्‌को सुरुवात र इतिहास
नेपाल संवत् नेपालको आफ्नै मौलिक संवत् हो। इतिहासकारहरूका अनुसार, विक्रम संवत् ९३६ (सन् ८७९) मा काठमाडौंका व्यापारी शंखधर साख्वाले उपत्यकाका गरिब जनताको सम्पूर्ण ऋण तिरेर उनीहरूलाई ऋणमुक्त बनाएको खुसीयालीमा यो संवत् सुरु गरिएको हो। जनतालाई ऋणमुक्त गरी नयाँ युगको सुरुवात गरेकाले यसलाई तत्कालीन राजा राघवदेवको पालादेखि राष्ट्रिय संवत्‌को रूपमा प्रयोग गर्न थालिएको तथ्य इतिहासमा पाइन्छ।

बालुवा सुन बनेको त्यो रोचक किम्बदन्ती
शंखधर साख्वाले कसरी यति धेरै ऋण तिर्न सके भन्ने विषयमा एउटा निकै चर्चित किम्बदन्ती जोडिएको छ।

किम्बदन्ती अनुसार, तत्कालीन समयमा एक प्रसिद्ध ज्योतिषीले विशेष शुभ साइतमा भद्रमती र विष्णुमती नदीको दोभान (लखुतीर्थ) बाट ल्याइएको बालुवा सुनमा परिणत हुने भविष्यवाणी गरेका थिए। सोही अनुसार राजाले आफ्ना भरियाहरूलाई बालुवा लिन पठाए।

भरियाहरू बालुवा लिएर फर्कंदै गर्दा बाटोमा शंखधर साख्वाले उनीहरूलाई भेटे। उनले भरियाहरूलाई फकाएर उक्त बालुवा आफ्नो घरमा खसाल्न लगाए र राजाका लागि फेरि अर्को बालुवा लिन पठाए। तर, राजाका लागि ल्याइएको दोस्रो बालुवा निकाल्दा शुभ साइत टरिसकेको थियो, जसकारण त्यो बालुवा सुनमा परिणत भएन। यता शंखधरको घरमा राखिएको बालुवा भने साइतमा ल्याइएको हुनाले सुनमा परिणत भयो।

त्यही सुनको विशाल सम्पत्ति प्रयोग गरेर शंखधरले काठमाडौं, ललितपुर र भक्तपुरका जनताको ऋण चुक्ता गरिदिए र त्यसैको सम्झनामा नेपाल संवत् सुरु भयो।

राष्ट्रिय मान्यता र सम्मान
गरिब जनतालाई ऋणमुक्त गराउने जस्तो ऐतिहासिक र परोपकारी काम गरेको भन्दै नेपाल सरकारले २०५६ सालमा शंखधर साख्वालाई ‘राष्ट्रिय विभूति’ घोषणा गरेको थियो। साथै, २०६५ सालमा नेपाल संवत्‌लाई राष्ट्रिय संवत्‌को मान्यता समेत दिइएको छ।

आजको दिन नेवार समुदायले एकातिर नयाँ वर्षको खुसीयालीमा ‘न्हूदँया भिंतुना’ (नयाँ वर्षको शुभकामना) आदानप्रदान गर्दै र्‍याली निकाल्ने गर्छन् भने बेलुका घर-घरमा म्हः पूजा गर्दै हर्षोल्लासका साथ यो पर्व मनाउँछन्। यो मैले माथि दिएको एडलाई ब्यानरमा तल राखेर एउटा पोस्टर बनाइदिनु न्यूज अनुसार